Kaygı Bozuklukları

TANIMI

Anksiyete (Kaygı) Bozuklukları Nedir?

Kaygı bozuklukları gelecek zamana dair duyulan endişe olarak tanımlanır. Depresyon yaşayan kişi geçmişe ait pişmanlıklar ya da “keşkeler” üzerine yoğunlaşırken, kaygı bozukluğu yaşayan kişi gelecekte yaşanmamış olaylar ya da “ya olursa” düşünceleri üzerine yoğunlaşır.

“Ya olursa?” endişesi sınır tanımayan ve hayal gücünün elverdiği en kötü senaryoları içeren geniş bir alanı kapsar. “Ya başıma kötü bir şey gelirse?”, “Ya sevdiklerimin başına kötü bir şey gelirse?”, “İçimde kötü bir şey olacakmış gibi bir his var.” gibi düşüncelerden biri ya da birkaçı, aklınızı gün boyu meşgul ediyorsa, kaygı bozukluğu denilen psikolojik rahatsızlığa sahip olabilirsiniz.

Geçmişte yaşanılanları değiştirme gücüne nasıl sahip değilseniz, gelecek zamanda yaşayacağınız olayların tamamı da sizin kontrolünüz altında değildir. Çoğunuzun aklınızdan şu düşünceyi geçirdiğini duyar gibiyim: “Ben yaşanabilecek tüm kötü olasılıkları aklımdan geçireyim ki gelecekte karşılaşabileceğim olumsuzluklara karşı daha hazırlıklı olayım.” Farz edelim ki bugüne ait zaman ve enerjinizi, gelecekte yaşanabilme “ihtimali” olan kötü senaryolar için harcadınız. Ve de gelecek zaman geldiğinde, bu olumsuz ihtimallerden hiçbiri gerçekleşmedi. O zaman da harcadığınız emek boşa gitmiş olmadı mı? Harcadığınız bu yoğun enerjiyi, şimdiki zamanda yaşadığınız olaylar karşısında kullanmak istemez misiniz?

Gelecek endişesi, hayatınızın sizin kontrolünüz altında olmadığı hissini verir. Şimdiki zamana odaklandığınızda ise hayatınız üzerinde kontrol sahibi olduğunuzu hissedersiniz. Örneğin, trafiktesiniz ve çok önemli bir toplantıya yetişeceksiniz. Geç kaldığınızda, gelecekte oluşabilecek kötü sonuçlara odaklanmak yerine ana odaklanabilirsiniz. Radyoda sevdiğiniz bir müziği açıp o anı daha zevkli bir hale getirebilirsiniz. Trafiği kontrol edemezsiniz ama trafikte beklerken endişe duyup duymamayı kontrol edebilirsiniz. Daha çok kaygı duyduğunuz için trafiğin açılmasını hiç sağlayabildiniz mi? Ya da sırf yoğun endişe yaşadığınız için gelecekte oluşabilecek olumsuz sonuçları engelleyebildiniz mi? Gelecek zamanda oluşabilecek olumsuzlukları düşünerek kaygı yaşamak yerine, şimdiki zamanda kontrol edebileceğiniz etkenler üzerine enerjinizi harcadığınızda daha sağlıklı bir ruh haline sahip olabilirsiniz.

Gelecek endişesi ile yaşamak yerine şimdiki zamana odaklanarak hayatınızın kontrolünü elinize almak sizin elinizde. Bugünden itibaren ilk adımları atmaya başlayabilir, hayatınızda yapacağınız etkin değişiklerle yaşam kalitenizi yükseltebilirsiniz. Unutmayın ki yalnız değilsiniz! Yardım almaktan çekinmeyin!

ÇEŞİTLERİ

Kliniğimizde Hangi Anksiyete (Kaygı) Bozuklukları Tedavi Edilir?

Panik Bozukluk

Panik Atak, aniden başlayan,

• Göğüs ağrısı
• Ürperme
• Sıcak basması
• Tıkanma
• Nefes darlığı
• Hızlı veya düzensiz kalp atışı
• Karıncalanma
• Uyuşma
• Aşırı terleme
• Mide bulantısı
• Baş dönmesi ve
• Titreme gibi başka birçok semptomun eşlik ettiği korku ve dehşet duygusudur.

Panik Atak sırasında bu bedensel belirtilerin en az dördünün görülmesi gerekmektedir. Bu ataklar sırasında, soluğun kesilmesi veya boğuluyormuş gibi olma hissi ya da “çıldıracağı” ya da kontrolünü kaybedeceği korkusu kişide sonunun geldiği duygusunu yaşatabilir. Atak birden başlar ve hızla doruk düzeyine ulaşır (genellikle 10 dakikada ya da daha kısa bir süre içinde).

Panik Bozukluk, kişinin beklenmeyen panik ataklar yaşadığı ve başka panik ataklar yaşamakla ilgili endişelendiği bir bozukluktur. Kişi, gelecekteki ataklardan kaçınmaya çalışır: atakları tetiklemiş aktivitelerden (bir kere bile olsa) ve de panik atak yaşadığı yerlerden uzak durmaya çalışır.

Agorafobi

Agorafobisi olan kişi, bir panik atağının ya da panik benzeri semptomların (birden bir baş dönmesi atağı ya da birden bir ishal atağı olacağı korkusu gibi) çıkması durumunda, yardımın gelmeyeceğine ya da kaçınmanın zor olabileceği yerlerde/durumlarda bulunmaktan ötürü kaygı duyar. Sadece birkaç hafta içinde bir dizi panik atak yaşadığında, kişi başka ataklar yaşayacağı korkusuyla evden çıkmaktan veya başka aktivitelere katılmaktan kaçınır.

Agorafobik korkular arasında aşağıdaki durumlar yer alır:

• Tek başına evin dışında olma
• Kalabalık bir ortamda (alışveriş merkezleri) bulunma
• Kalabalık bir etkinliğe (tiyatro, sinema, konser) katılma veya

Otobüs, tren veya başka kalabalık ulaşım araçlarına binme

Özgül Fobi

Özgül Fobisi olan kişi, bir nesne ya da durumun (örneğin uçakla seyahat etme, yüksek yerler, hayvanlar, enjeksiyon yapılması, kan görme) varlığı ya da böyle bir durumla karşılaşacak olma beklentisi ile aşırı, belirgin ve sürekli bir korku yaşar. Fobik uyaranla karşılaşma hemen her zaman birden başlayan bir kaygı tepkisi doğurur, bu da kişinin duruma bağlı olarak panik atak geçirmesine neden olabilir.  Kişi, korkusunun aşırı ya da anlamsız olduğunu bilir. Fobik durum(lar)dan kaçınılır ya da yoğun kaygı ya da sıkıntıyla bun(lar)a katlanılır.

Özgül fobi grubu içinde en sık görülenler:

• Hayvan fobileri
• Yükseklik korkusu
• Kan ve yaralanma fobisi
• Gökgürültüsü ve fırtına korkusu
• Uçak korkusu
• Kapalı yer korkusu

Toplumsal Kaygı Bozukluğu (Sosyal Fobi)

Sosyal Fobisi olan kişi, tanımadık insanlarla karşılaşacağı ya da başkalarının gözünün üzerinde olabileceği toplumsal eylemleri gerçekleştirmekten belirgin ve sürekli bir korku duyar. Kişi, bu tip durumlarda, küçük duruma düşeceği ya da utanç duyacağı bir biçimde davranacağından korkar. Korkulan toplumsal durumla karşılaşma hemen her zaman kaygı doğurur, bu da kişinin duruma bağlı bir panik atak geçirmesine neden olabilir. Kişi, korkusunun aşırı ya da anlamsız olduğunu bilmesine karşın bu tip sosyal ortamlardan kaçınır veya yüksek kaygı yaşayarak bu durumlara katlanır.

Obsesif-Kompulsif Bozukluk

Obsesyonlar istenmeden gelen ve uygunsuz olarak yaşanan ve belirgin kaygı ya da sıkıntıya neden olan, yineleyici ve sürekli düşünceler, dürtüler ya da düşlemlerdir.

En sık görülen obsesyonlar:

• Bulaşma ile ilgili yineleyen düşünceler (el sıkmayla hastalık bulaşacağı gibi)
• Yineleyen kuşkular (bir trafik kazasında birini yaralayıp yaralamadığı ya da bir kapıyı kilitleyip kilitlemediği gibi)
• Bazı şeylerin belirli bir düzen içinde olmasına gereksinme (eşyalar düzensiz ya da simetrik değilse bundan yoğun bir sıkıntı duyma gibi)
• Agresif ya da korkunç dürtüler (çocuğunu yaralama ya da toplulukta bağırarak açık saçık şeyler söyleme gibi) ve
• Cinsel düşler (tekrar tekrar ortaya çıkan pornografik görüntüler gibi)

Kompulsiyonlar yineleyici davranışlar (el yıkama, sıraya koyma, kontrol etme gibi) ya da zihinsel eylemlerdir (dua etme, sayma, sözcükleri sessiz bir biçimde yineleme gibi). Kompulsiyonların amacı kaygı ya da sıkıntıdan korunmak ya da bunları azaltmaktır; haz almak ya da doyum sağlamak değildir. Birçok durumda kişi obsesyona eşlik eden sıkıntıyı azaltmak ya da korktuğu bir olay ya da durumdan korunmak için bir kompulsiyonu yerine getirmeye zorlanmış gibi hisseder.

Yaygın Kaygı Bozukluğu

Yaygın Kaygı Bozukluğu olan kişi, en az 6 ay süre içerisinde hemen her gün, birçok olay ya da etkinlik hakkında (işte ya da okulda başarı gibi) aşırı kaygılanma ve kuruntulara kapılır. Kişi, küçük şeyler ile ilgili sürekli endişe duyar. Zaman zaman hepimiz çeşitli konular (ilişkiler, sağlık, maddi) hakkında endişeleniriz. Fakat, Yaygın Kaygı Bozukluğu olan kişilerin endişeleri aşırı, kontrol edilemez ve uzun sürelidir. Sürekli endişe halinde olmaları günlük yaşamlarını olumsuz etkiler.

Yaygın Kaygı Bozukluğu’nun diğer belirtileri:

• Odaklanma güçlüğü
• Uyku problemleri
• Çabuk yorulma
• Çabuk sinirlenme
• Huzursuzluk
• Kaslarda gerginlik

TEDAVİ MODELİ

Anksiyete (Kaygı) Bozuklukları Nasıl Tedavi Edilir?

Kaygı bozukluklarını tedavi eden en etkin terapi yöntemlerinden birinin Diyalektik Davranış Terapi (DBT) olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. DBT,  kaygı bozukluğu olan danışanın “bugüne” ya da bir başka deyişle “şimdiki zamana” odaklanmasını sağlar ve kişinin gelecek kaygısını en aza indirgemeyi amaçlar. Yoğun duyulan endişeyi azaltmak için, danışana, stresle etkin başa çıkma yetileri kazandırılır. Terapi yardımı ile kişi ana odaklanarak, kendi başına ve sevdikleri ile kaliteli zaman geçirmesi sağlanır.